Врз основа на член 40 од Законот за изменување и дополнување на Законот за семејс-твото (“Службен весник на Република Македонија” број 38/2004), Законодавно-правната комисија на Собранието на Република Македонија, на седницата одржана на 12 ноември 2004 година, го утврди Пречистениот текст на Законот за семејството.

Пречистениот текст на Законот за семејството ги опфаќа: Законот за  семејството (“Службен весник на Република Македонија” број 80/92), Законот за изменување и допол-нување на Законот за семејството (“Службен весник на Република Македонија” број 9/96) и Законот за изменување и дополнување на Законот за семејството (“Службен весник на Република Македонија” број 38/2004) во кои е означено времето на нивното влегување во сила, Одлуката на Уставниот суд на Република Македонија (“Службен весник на Репуб-лика Македонија” број 19/2000) и Одлуката на Уставниот суд на Република Македонија (“Службен весник на Република Македонија” број 79/2001), како и членот 257 од Законот за сопственост и други стварни права (“Службен весник на Република Македонија” број 18/2001) во делот што се однесува на престанување на важење на членовите 203 до 218 од Законот за семејството (“Службен весник на Република Македонија” број 80/92 и 9/96).

Бр. 10-4180/2			Претседател
12 ноември 2004 година			на Законодавно-правната
Скопје			комисија на Собранието на
			Република Македонија,
			Цветанка Иванова, с.р.
	З А К О Н
	ЗА СЕМЕЈСТВОТО
	(Пречистен текст	)
	ПРВ ДЕЛ
	ОПШТИ ОДРЕДБИ
	Член 1

Со овој закон се уредуваат: бракот и семејството, односите во бракот и семејството, одредени облици на посебна заштита на семејството, нарушените односи и насилството во бракот и семејството, посвојувањето, старателството, издржувањето, како и постапката пред судот во брачните и семејните спорови.

Член 2 Семејство е животна заедница на родители и деца и други роднини, ако живеат во заед-ничко домаќинство. Семејството настанува со раѓање на деца и со посвојување. 

Член 3 Односите во семејството се засноваат врз рамноправност, заемно почитување, меѓусеб-но помагање и издржување и заштита на интересите на малолетните деца. 

Член 4 Републиката обезбедува посебна заштита на семејството, мајчинството, децата, мало-летните лица, децата без родители и децата без родителска грижа.  Републиката обезбедува заштита на бракот и семејството од нарушени односи и на-силство во бракот и семејството.

Член 5 Републиката создава и обезбедува научни, економски и социјални услови за планирање на семејството и за слободно и одговорно родителство. Во остварувањето на правото на слободно и одговорно родителство, родителите се должни да обезбедат оптимални услови за здрав раст и развој на своето дете во семејство-то и општеството. Член 6 Бракот е со закон уредена заедница на живот на маж и жена во која се остваруваат ин-тересите на брачните другари, семејството и општеството.  Односите меѓу брачните другари се засноваат врз слободна одлука на мажот и жената да склучат брак, врз нивната рамноправност, меѓусебно почитување и заемно помагање. 

Член 7

Родителството настанува со раѓање и посвојување. 

Оспорување и утврдување на родителството е дозволено под услови и на начин утвр-ден со овој закон.

Член 8

Родителите спрема своите деца имаат еднакви права и должности (родителско право). 

Односите на родителите и децата се засноваат на права и должности на родителите да се грижат за подигање, чување, воспитание и образование на своите деца и да ги развиваат нив-ните работни способности и навики. 

Родителското право го вршат родителите заедно во согласност со потребите и интере-сите на децата и интересите на општествената заедница. 

На родителот може да му биде одземено или ограничено вршењето на родителското право под услови предвидени со овој закон.

Член 9 Правата и должностите на родителите и на другите роднини спрема децата, како и пра-вата и должностите на децата спрема родителите и другите роднини се еднакви, без оглед дали децата се родени во брак или надвор од бракот.

Член 10 Родителското право престанува со полнолетство на детето или на друг начин предви-ден со овој закон. Полнолетството се стекнува со наполнување 18 години од животот, кога полнолетното лице се здобива со деловна способност.

Член 11 Издржувањето е право и должност на родителите, на децата и на другите роднини утврдени со овој закон, како и на лицата кои живеат во брачна или вонбрачна заедница. 

Доколку издржувањето не може да се оствари од лицата од ставот 1 на овој член, на не-обезбедените членови на семејството, Републиката им обезбедува средства неопходни за издржување, под услови определени со закон. 

Член 12 Републиката преку старателство обезбедува заштита на децата без родители, на мало-летните деца без родителска грижа и на полнолетните лица под услови и на начин утвр-ден со овој закон.

Член 13 Заедница на живот на маж и жена која не е заснована во согласност со одредбите на овој закон (вонбрачна заедница) и која траела најмалку една година, е изедначена со брач-ната заедница во поглед на правото на меѓусебно издржување и имотот стекнат за време на траењето на таа заедница.

Член 14 Работите сврзани со посебната заштита и помош на семејството, насилството во бракот и семејството, дел од работите сврзани со посвојувањето, како и работите на старателс-твото, утврдени во овој закон, ги врши центар за социјална работа со методите на струч-ната, советодавната и советовалишната интердисциплинарна тимска работа.  За работите од ставот 1 на овој член кои се однесуваат на посвојувањето одлучува Ко-мисија за засновање на посвојување при Министерството за труд и социјална политика (во натамошниот текст: Комисија). За работите од ставот 1 на овој член центарот за социјална работа и Комисијата ги при-менуваат одредбите од Законот за општата управна постапка.  По жалбите изјавени против решенија на центарот за социјална работа решава Мини-стерството за труд и социјална политика.  По жалбите изјавени против решенијата на Комисијата решава соодветна комисија за работи од социјалната политика при Владата на Република Македонија (во натамошниот текст: Комисија при Владата на Република Македонија). Жалбите изјавени против решенијата на центарот за социјална работа и Комисијата не го задржува нивното извршување.  

Член 15 Овластувањето за спроведување на извршувањето на решенијата на центарот за соци-јална работа, службеното лице го докажува со легитимација.  Легитимацијата на службеното лице ја издава министерот за труд и социјална полити-ка. Образецот на легитимацијата на службеното лице и начинот на нејзиното издавање го пропишува министерот за труд и социјална политика.  

Член 16 Бројот на извршителите и овластувањата кои ги имаат извршителите ги определува ми-нистерот за труд и социјална политика со решение.

ВТОР ДЕЛ

БРАК

I СКЛУЧУВАЊЕ НА БРАК

1. Услови за склучување и полноважност на бракот

Член 17 Брак можат да склучат две лица од различен пол со слободно изјавена волја пред над-лежен орган, на начин определен со закон.

Член 18

Не може да склучи брак лице кое не наполнило 18 години од животот. 

Надлежниот суд може, во вонпроцесна постапка, да дозволи склучување на брак на лице кое наполнило 16 години од животот ако утврди дека тоа достигнало телесна и душевна зрелост потребна за вршење на правата и должностите што настануваат во бракот, а по претходно прибавено мислење од здравствена установа и укажана стручна помош во цента-рот за социјална работа. 

Член 19
Не може да склучи нов брак лице додека порано склучениот брак не му престане. 

Член 20 Не можат да склучат брак лица кои поради манифесна форма на душевно заболување со присуство на психотични симптоми или резидуални знаци од болеста не се во состојба да го сфатат значењето на бракот и обврските што произлегуваат од него, а кои се исто-времено неспособни за расудување. Не можат да склучат брак и лица кои заостануваат во менталниот (психичкиот) развој, а припаѓаат во групата на лица со тешка и најтешка ментална заостанатост IQ под 36 °.  Лицата кои се распоредени како лица со умерени пречки во психичкиот развој или со лесни пречки во психичкиот развој, како и лица кои имаат тешки наследни заболувања во фамилијата, можат да склучат брак по претходно прибавено мислење за генетската кон-струкција издадено од Заводот за ментално здравје на деца и младинци Скопје или друга соодветна институција која се занимава со вршење на генетски истражувања. 

Член 21 Бракот не е полноважен кога согласноста за склучување на брак е дадена под присила или во заблуда. Член 22 Не можат меѓу себе да склучат брак крвни роднини во права линија (дедо, баба, мајка, татко и внуци), како ни родени браќа и сестри, брат и сестра по татко, односно по мајка, стрико и дете од брат, вујко и дете од сестра, тетка и дете од брат, тетка и дете од сестра, ниту први братучеди.  Не можат да склучат брак и лица чие сродство од ставот 1 на овој член е засновано со посвојување.

Член 23 Не можат меѓу себе да склучат брак свекор и снаа, зет и тешта, очув и паштерка, маќеа и пасинок, без оглед на тоа дали бракот, поради чие склучување тие дошле во такво сродство, престанал. Од оправдани причини надлежниот суд може во вонпроцесна постапка, да дозволи роднините од ставот 1 на овој член меѓу себе да склучат брак. 

Член 24 Вонбрачното сродство претставува пречка за склучување на брак како и брачното. 

2. Постапка за склучување на брак

Член 25

Лицата кои имаат намера да стапат во брак поднесуваат пријава до органот на управата надлежен за водење на матичните книги на венчаните. 

Пријавата за склучување на брак може да се даде писмено или усно на записник. 

Кон пријавата, идните брачни другари, приложуваат извод од матична книга на роде-ните, потврда дека посетиле предбрачно и брачно советувалиште во центарот за социјална работа кога прв пат склучуваат брак и други исправи кога е тоа потребно (решение со кое е дозволено склучување на брак, доказ дека претходниот брак престанал, полномошно и слично).

Член 26 Матичарот ќе провери, врз основа на изјавата на лицата кои сакаат да стапат во брак, а по потреба и на друг начин, дали постои законска пречка за склучување на бракот.  Матичарот е должен со решение да го одбие склучувањето на бракот, ако утврди дека според законот не е дозволено неговото склучување. Против решението од ставот 2 на овој член лицата кои поднеле пријава за склучување на брак можат да поднесат жалба во рок од осум дена од денот на приемот на решението до органот на управата надлежен за водењето на матичните книги.

Член 27 Денот и часот за склучување на бракот го определува матичарот во договор со лицата кои сакаат да склучат брак. 

Член 28 Склучување на брак се врши на свечен начин и во посебна, за тоа определена службена просторија. По барање на лицата кои сакаат да склучат брак, бракот може да се склучи и на некое друго место, ако за тоа постојат оправдани причини. 

Член 29 Бракот се склучува во присуство на лицата кои сакаат да склучат брак, одборникот во собранието на општината што тоа ќе го определи, двајца сведоци и матичарот.  Сведок при склучување на брак може да биде секое деловно способно лице. 

Член 30 Во посебно оправдани случаи, органот надлежен за водење на матичните книги на вен-чаните може со решение да дозволи бракот да се склучи со присуство само на еден од ид-ните брачни и полномошник на другиот брачен другар. Полномошното содржи лични податоци за давателот на полномошното, полномошни-кот и лицето со кое давателот на полномошното сака да склучи брак. Полномошното се издава во форма на јавна исправа. 

Член 31 Склучувањето на бракот започнува со извештај на матичарот дека се присутни подно-сителите на пријавата и дека врз основа на исправите, изјавите на идните брачни другари и на сведоците, е утврдено дека не постојат пречки за склучување на бракот.  Ако бракот се склучува преку полномошник се чита полномошното издадено во смисла на членот 30 од овој закон. Откако одборникот на собранието на општината ќе утврди дека нема приговор на изве-штајот на матичарот, ги запознава идните брачни другари со значењето на бракот и права-та и обврските што произлегуваат од него. Потоа го прашува поединечно секој од идните брачни другари дали се согласува да склучи брак со идниот брачен другар.  Изјавата на идните брачни другари дека се согласни да го склучат бракот, матичарот ќе ја запише во матичната книга на венчаните, во која потоа се потпишуваат идните брачни другари, одборникот во општината, сведоците и матичарот.  Бракот е склучен кога идните брачни другари ќе се потпишат во матичната книга на венчаните. По потпишувањето од двајцата идни брачни другари, одборникот на општината ќе прогласи дека меѓу жената и мажот, наведени со нивните лични имиња, бракот е склучен.  Веднаш по запишувањето во матичната книга на венчаните на брачните другари ќе им се издаде извод од матичната книга на венчаните. 

Член 32
Бракот склучен по верски обичаи не произведува правно дејство.

II ПРАВА И ДОЛЖНОСТИ НА БРАЧНИТЕ ДРУГАРИ

Член 33 При склучувањето на бракот, брачните другари можат да се спогодат да го земат за презиме презимето на едниот или на другиот брачен другар или секој да го задржи своето презиме или секој од нив на своето презиме да го додаде презимето на другиот брачен другар или едниот брачен другар да го земе презимето на другиот брачен другар и на тоа презиме да му го додаде своето презиме. 

Член 34

Секој брачен другар е независен во изборот на работата и занимањето. 

Брачните другари спогодбено одлучуваат за местото на заедничкото живеење и за во-дење на заедничкото домаќинство.

Член 35

Брачните другари секој според своите способности се грижат за задоволување на потре-бите на семејството.

Член 36
Се забранува секаков вид на насилство во бракот и семејството.

III ПРЕСТАНОК НА БРАКОТ

Член 37 Бракот престанува со смрт на еден од брачните другари, со прогласување на исчезнати-от брачен другар за умрен, со поништување и со развод на бракот.  Ако еден од брачните другари е прогласен за умрен, бракот престанува со денот, кој со правосилното решение е утврден како ден на неговата смрт.  Бракот престанува со поништување и со развод кога пресудата за поништување, однос-но развод, ќе стане правосилна.

1. Поништување на брак

Член 38 Бракот ќе се поништи ако се утврди дека при неговото склучување постоела некоја од брачните пречки предвидени во членовите 18 до 24 на овој закон.

Член 39 Поништување на брак може да бара еден од брачните другари, јавниот обвинител, како и физичко и правно лице кое за тоа има правен интерес, ако со овој закон поинаку не е определено. Поништување на брак склучен под принуда може да бара само брачниот другар кој бил принуден да го склучи бракот. Тужба може да се поднесе во рок од една година од денот кога опасноста од извршувањето на принудата престанала.  Поништување на брак склучен во заблуда може да бара само брачниот другар кој во заблуда се согласил да склучи брак. Тужба може да се поднесе во рок од една година од денот на сознавањето на заблудата. 

Член 40 Правото на поднесување тужба за поништување на брак не преминува на наследниците на тужителот, но тие можат да ја продолжат започнатата постапка. 

Член 41 Тужба за поништување на бракот поради причините утврдени во членовите 18 до 24 на овој закон, освен кога се работи за принуда, заблуда, како и за малолетство, може да се поднесе и по престанок на бракот. 

2. Развод на брак

Член 42

Бракот може да се разведе со заемна согласност на брачните другари. 

Ако брачните другари имаат заеднички малолетни деца или полнолетни деца над кои им е продолжено родителското право, потребно е да поднесат спогодба за начинот на вр-шењето на родителските права и должности и за издржувањето и воспитанието на децата. 

Судот ќе донесе одлука за развод на бракот по заемна согласност на брачните другари ако утврди дека тие таа согласност ја донеле слободно, сериозно и непоколебливо. 

Член 43 Бракот може да се разведе по барање на еден од брачните другари ако брачните односи се до таа мера нарушени што заедничкиот живот станал неподнослив. 

Член 44 Брачниот другар може да бара развод на бракот ако брачната заедница фактички пре-станала подолго од една година.

Член 45 Во случај на развод или поништување на бракот, секој од поранешните брачни другари го задржува презимето што го има, а може да бара и промена на тоа презиме. 

Член 46 Правосилна пресуда за развод или поништување на бракот, судот ја доставува до орга-нот на управата надлежен за водење на матична книга на венчаните најдоцна во рок од 30 дена заради упис на промените, како и до центарот за социјална работа, ако во бракот имаат малолетни деца или деца над кои е продолжено родителското право. 

ТРЕТ ДЕЛ

ОДНОСИ НА РОДИТЕЛИ И ДЕЦА

I РОДИТЕЛСКО ПРАВО

Член 47 Родителското право го сочинуваат правата и должностите на родителите да се грижат за личноста, правата и интересите на своите малолетни деца и децата над кои е продолже-но родителското право.

Член 48

Родителското право им припаѓа на мајката и на таткото подеднакво. 

Ако еден од родителите е умрен или не е познат или му е одземено родителското право или ако од други причини е спречен да го врши родителското право, родителското право го врши другиот родител.

II ПРАВА И ДОЛЖНОСТИ НА РОДИТЕЛИТЕ  И ДЕЦАТА

Член 49 Родителите имаат право и должност да ги издржуваат своите малолетни деца, да се грижат за нивниот живот и за нивното здравје, да ги подготвуваат за самостоен живот и работа, да се грижат за нивното воспитание, школување и стручно оспособување.  Детето има право да биде издржувано од своите родители, да биде згрижено, да биде заштитен неговиот живот и здравје, да биде оспособено за самостоен живот и работа, да му се обезбедат оптимални услови за негово воспитување, школување и стручно оспосо-бување, зависно од условите на семејството.

Член 50

Малолетните деца имаат право да живеат со своите родители. 

Малолетните деца можат да живеат одвоено од своите родители само кога е тоа од не-посреден интерес за децата или кога тоа е од заеднички интерес за децата и за родителите. 

Детето има право да одржува лични односи и непосредни контакти со родителот со ко-го не живее.

Родителот со кого детето не живее има право и должност да одржува лични односи и непосредни контакти со своето дете.

Малолетните деца имаат право да одржуваат непосредни контакти со родителите и други блиски роднини на родителот кој е умрен, на кого му е одземено родителското пра-во или од други причини е спречен да го врши родителското право.

Член 51
Родителите имаат право и должност да ги застапуваат своите малолетни деца. 
Детето има право да биде застапувано од своите родители или старатели. 

Член 52 Поднесоците и изјавите за малолетните деца можат полноважно да се доставуваат на едниот или на другиот родител, а ако родителите не живеат заедно, тогаш на родителот кај кого живее детето. 

III ЗАСНОВАЊЕ НА ОДНОСИ МЕЃУ  РОДИТЕЛИ И ДЕЦА

1. Утврдување на татковство и на мајчинство

Член 53 Брачниот другар на мајката се смета за татко на детето родено за време на траењето на бракот или во рок од 300 дена по престанокот на бракот.

Член 54 За татко на детето родено надвор од брак се смета лицето кое детето ќе го признае за свое.

Татковство може да се признае пред матичар, центарот за социјална работа и суд. Орга-нот пред кого е дадено ова признание е должен, без одлагање, записникот за признавање на татковството, да го достави до матичарот надлежен за упис на детето во матичната книга на родените.

Признавање на татковството може да биде направено и со тестамент. 

Член 55 Изјава за признавање на татковството на дете родено надвор од брак може да се даде и преку полномошник. Полномошното мора да биде заверено и да содржи изрично овластување на полномош-никот да даде изјава за признавање на татковство на одредено дете кое го родила одреде-на мајка.

Член 56 Изјава за признавањето на татковство на дете родено надвор од брак може да се даде и пред раѓање на детето. Изјавата дадена пред раѓање на детето произведува правно дејство под услов детето да се роди живо. 

Член 57 Татковство не може да се признае по смртта на детето, освен ако тоа оставило потомс-тво.

Член 58 Татковството на дете родено надвор од брак може да признае секое полнолетно делов-но способно лице, како и малолетно лице ако е постаро од 16 години, како и лице со огра-ничена деловна способност, доколку е способно да ја сфати содржината и значењето на изјавата за признавање на татковство. 

Член 59 Признавањето на татковството произведува правно дејство и се запишува во матичната книга на родените само ако со тоа се согласи мајката на детето, која за тоа матичарот ја известува.  Изјавата за согласност за признавање на татковство мајката ја дава во рок од 30 дена по приемот на известувањето.  Кога мајката не е жива или е исчезната, со непозната адреса или со ограничена или од-земена деловна способност, изјавата ја дава старателот на детето со одобрение на цента-рот за социјална работа.

Член 60 Ако детето е постаро од 16 години, потребна е и негова согласност за признавање на татковството. Изјавата за согласност се дава во рок од 30 дена од денот на приемот на из-вестувањето.  Ако детето е помало од 16 години и е под старателство, бидејќи мајката е умрена или е со непознато живеалиште или престојувалиште или му е одземена деловната способност, изјава за согласност за признавање на татковството дава старателот на детето со одобре-ние на центарот за социјална работа. 

Член 61

Ако мајката на детето и детето кое е постаро од 16 години или старателот на детето ко-га е потребна неговата согласност, не се согласат со признавањето на татковството или не се изјаснат за тоа во рок од 30 дена по приемот на известувањето, лицето кое го признало детето за свое може да поднесе тужба заради утврдување дека е тој татко на детето. 

Тужба може да се поднесе во рок од три месеца по приемот на известувањето за несог-ласување на лицата од ставот 1 на овој член, или по истекот на рокот од ставот 1 на овој член.

Член 62 Изјавата за признавање на татковство, како и изјавата на мајката и детето за согласност со признаеното татковство, не може да се отповикуваат.  Лице кое дало изјава за признавање на татковство, односно изјава за согласност со признавање на татковство, може да бара поништување на изјавата ако е таа предизвикана со принуда или е дадена поради измама или во заблуда.  Тужба за поништување на изјавата може да се поднесе во рок од една година од кога принудата престанала, односно од денот кога заблудата, односно измамата е откриена. 

Член 63 Ако детето е малолетно или е деловно неспособно тужба во негово име може да подне-се мајката, додека го врши родителското право. Старателот, со одобрение на центарот за социјална работа, може да поднесе тужба за утврдување на татковство додека трае старателството, но најдоцна до навршена 21 година од животот на детето. Центарот за социјална работа може по службена должност да покрене постапка за утврдување на татковство, доколку мајката вршејќи го родителското право ги занемарува интересите на детето и не покренала постапка за утврдување на татковство. 

Член 64 За татко на детето, родено надвор од брак, ќе се смета лице кое со мајката на детето имало полови односи во време од најмалку 180 до 300 дена пред раѓањето на детето, до-колку не се докаже спротивното.  При утврдувањето на татковството судот особено ги зема предвид и заедничкиот живот и меѓусебните односи на мајката на детето и на тужениот пред и по раѓањето на детето, ка-ко и медицинските и други докази кои не го исклучуваат тужениот дека е татко на детето. 

Член 65 Не е дозволено утврдување на татковство на дете кое е зачнато со вештачко оплодува-ње.

Член 66 Одредбите на овој закон за утврдување на татковство соодветно се применуваат и при утврдување на мајчинство.

2. Оспорување на татковство и на мајчинство

Член 67 Брачниот другар може да оспорува татковство на дете кое го родила неговата брачна другарка за време на траењето на бракот или пред истекот на 300 дена од престанокот на бракот, ако смета дека не му е татко на детето.  Тужбата за оспорување на татковство се поднесува во рок од три месеца од денот на дознавањето за раѓањето. Ако брачниот другар на мајката е лишен од деловна способност или ако ја изгубил де-ловната способност пред истекот на рокот за оспорување на татковство, татковството мо-же да го оспорува неговиот старател со одобрение на центарот за социјална работа и тоа во рок од три месеца од кога дознал за раѓањето на детето. 

Член 68 Ако по истекот на рокот за поднесување на тужба од членот 67 став 2 на овој закон се откријат факти и докази од кои произлегува дека брачниот другар не е татко на детето кое го родила неговата брачна другарка, на негово барање Врховниот суд на Република Маке-донија со решение може да определи нов рок за поднесување тужба за оспорување на та-тковство. Барањето од ставот 1 на овој член не може да се поднесе по полнолетството на детето.

Член 69 Мајката може да оспорува татковство на лице кое според овој закон се смета за татко на нејзиното дете. Тужбата за оспорување на татковството од ставот 1 на овој член се поднесува во рок од три месеца од раѓањето на детето.

Член 70 Детето може да оспорува дека му е татко лицето кое според овој закон се смета за не-гов татко.  Тужбата за оспорување на татковство детето може да ја поднесе најдоцна до навршува-ње на 21 година од животот. Член 71 Жената која во матичната книга на родените е запишана како мајка на детето може да го оспорува своето мајчинство ако смета дека не му е мајка.  Тужба заради оспорување на мајчинство може да се поднесе во рок од три месеца од дознавањето на фактот дека не му е мајка на детето, а најдоцна до полнолетство на детето. 

Член 72 Жената која себеси се смета за мајка на детето може да го оспорува мајчинството на жената која во матичната книга на родените е запишана како мајка на детето, под услов, со истата тужба да бара и утврдување на нејзиното мајчинство.  Тужбата од ставот 1 на овој член може да се поднесе во рок од три месеца од дознава-њето дека е таа мајка на детето, а најдоцна до полнолетството на детето.  Во случаите од ставот 1 на овој член барањето за оспорување на мајчинство ќе биде од-биено доколку жената која се смета за мајка на детето не го докаже своето мајчинство. 

Член 73 Детето може да го оспорува мајчинството на жената која во матичната книга на роде-ните е запишана како негова мајка. Тужбата заради оспорување на мајчинство детето може да ја поднесе до навршување на 21 година од животот.

Член 74 Оспорување на татковство не е дозволено кога мајката, со писмена согласност на нејзи-ниот брачен другар, е оплодена со вештачка инсеменација. 

Член 75
Татковство не може да се оспорува по смртта на детето. 

Член 76 Законските наследници на таткото, на мајката и на детето, немаат право да поднесуваат тужба за оспорување на татковство, односно мајчинство, но тие можат да ја продолжат тужбата поднесена од нив. 

Член 77 До полнолетството на детето, како и во случаите кога детето е лишено од деловна спо-собност, тужба за оспорување на татковство и мајчинство, во негово име, може да подне-се старателот, со одобрение на центарот за социјална работа.

Член 78 Не е дозволено утврдување или оспорување на мајчинство и татковство во случај кога родителскиот однос настанал со посвојување.

IV ВРШЕЊЕ НА РОДИТЕЛСКОТО ПРАВО

Член 79

Родителското право родителите го вршат заеднички и спогодбено.

Во случај на несогласување на родителите во вршењето на родителското право решава центарот за социјална работа.

Член 80 Ако тоа го бараат интересите на детето, родителите можат да го доверат детето на чу-вање и воспитание на трето лице или да го сместат во соодветна установа.  Ако родителите или родителот кој сам го врши родителското право од оправдани при-чини подолго време отсуствуваат од местото на живеење и со себе не ги водат децата, де-цата можат да ги доверат на чување и воспитание на друго лице, доколку центарот за со-цијална работа таквото сместување претходно го одобри. Ќе се смета дека одобрување е дадено доколку во рок од 30 дена по поднесувањето на барањето, центарот за социјална работа не донесе решение. Дете не може да се даде на чување и воспитание на лице кое не може да биде старател. 

Член 81 Во случаите кога родителите на детето не живеат заедно, тогаш се спогодуваат кај кого од нив детето ќе остане на чување и воспитание, а ако за тоа не можат да се спогодат или ако нивната спогодба не одговара на интересите на детето, решение за тоа ќе донесе цен-тарот за социјална работа. Центарот за социјална работа на барање на еден од родителите или по службена долж-ност, ќе донесе ново решение за доверување на детето на чување и воспитание ако тоа го бараат изменетите околности.

Член 82 Во случаите кога родителите на детето не живеат заедно тогаш тие се спогодуваат за на-чинот на одржување на личните односи и непосредните контакти со детето. Доколку роди-телите на детето во рок од најмногу два месеца не се согласат за начинот на одржување на личните односи и непосредни контакти со детето, центарот за социјална работа донесува решение за тоа. При определување на личните односи и непосредните контакти на детето со родителот, центарот за социјална работа го информира детето и ги зема предвид неговите ставови и мислења во зависност од возраста и степенот на развиток и го известува за можните пос-ледици од одлуките. Центарот за социјална работа по барање на родителот може одново да го уреди начи-нот на одржување на личните односи и непосредни контакти на родителите со децата ако тоа го бараат изменетите околности. Одржувањето на личните односи и непосредни контакти на децата со родителите може да се ограничи или привремено да се забрани само заради заштита на здравјето и на дру-гите интереси на детето. Во случај кога не се остварува правото на малолетното дете да одржува непосредни контакти со родителите и други блиски роднини на родителот кој е умрен, на кого му е одземено родителското право или од други причини е спречен да го врши родителското право, центарот за социјална работа, донесува решение за начинот на одржување на непо-средните контакти.

Член 83 Со пресудата со која се разведува бракот судот ќе одлучи за чувањето, воспитанието и издржувањето на заедничките деца.  Ако родителите не се спогодиле за ова или ако нивната спогодба не одговара на инте-ресите на децата, судот, откако ќе прибави мислење од центарот за социјална работа и ќе ги испита сите околности, ќе одлучи дали децата ќе останат на чување и воспитание кај еден родител или некои ќе останат кај мајката, а некои кај таткото или сите ќе бидат дове-рени на некое трето лице или установа. Родителот на кого не му се доверени децата има право да одржува лични односи и не-посредни контакти со нив, ако судот поинаку не определи со оглед на интересите на деца-та. Судот, по барање на еден од разведените брачни другари или центарот за социјална ра-бота, ќе ја измени одлуката за чување и воспитание на децата и за односите на разведени-те брачни другари спрема нивните заеднички деца, доколку тоа го бараат изменетите околности.

Член 84

Судот ќе одлучи за доверување на децата на чување и воспитание и кога: 

1) донесува пресуда со која се утврдува дека бракот не постои и

2) во спорови за утврдување или оспорување на татковство или мајчинство доколку до-несувањето на одлуката со оглед на исходот на спорот и околностите за случајот е можно и потребно.

Кога донесува одлука за доверување на деца на чување и воспитание судот доколку е потребно ќе наложи на странката кај која се децата во определен рок да ги предаде децата на родителот, односно друго лице или установа. 

Член 85 По поништувањето или разводот на бракот, во однос на вршењето на родителското право и уредувањето на личните односи и непосредни контакти со децата на родителот кај кого не се децата, центарот ги има истите овластувања како и кога родителите се во брак.

V НАДЗОР НАД ВРШЕЊЕТО НА  РОДИТЕЛСКОТО ПРАВО

Член 86
Центарот за социјална работа врши надзор над вршењето на родителското право. 

Член 87 Центарот за социјална работа е должен да презема потребни мерки заради заштита на личноста, правата и интересите на детето. Секој граѓанин, орган и правно лице е должен да го извести центарот за социјална ра-бота веднаш штом дознае дека родителот не го врши родителското право или дека од дру-ги причини е потребна заштита на личноста, правата и интересите на детето. 

Член 88 Ако тоа го бараат интересите на детето, центарот за социјална работа ги предупредува родителите на недостатоците во воспитанието и развојот на детето и им помага детето правилно да го развиваат и воспитуваат, а може да ги упати тие самите или заедно со де-тето да посетат соодветно советувалиште или некоја друга здравствена, социјална или воспитна установа која може да им даде потребен совет. 

Член 89 Ако тоа го бараат интересите на детето, центарот за социјална работа може да донесе решение за постојан надзор над вршењето на родителското право во поглед на сите деца или само во поглед на некое од нив. Член 90 Центарот за социјална работа со решение може да го одземе детето од едниот и да го довери на чување и воспитание на другиот родител, на некое друго лице или на соодветна установа, кога родителите, односно родителот кај кого детето живее го запостави детето во поглед на чувањето и воспитанието или кога постои сериозна опасност за неговиот правилен развој и одгледување.

Центарот за социјална работа може да донесе решение, со кое на родителот кој подолго од три месеца не давал издржување за детето, ќе му го ограничи правото да одржува лични од-носи и непосредни контакти со детето, се додека не ги изврши обврските спрема детето. 

Центарот за социјална работа ќе донесе решение со кое на родителот кај кого детето не е доверено на чување и воспитание, ќе му го ограничи правото на одржување на лични од-носи и контакти со детето, доколку неоправдано повеќе од три пати непрекинато, не го почитувал решението на центарот за социјална работа. 

Центарот за социјална работа може да донесе решение со кое ќе го даде детето на пре-стој кај родителот на кого детето не му е доверено на чување и воспитание одреден вре-менски период, но не подолго од 15 дена, доколку повеќе од два пати едно по друго дру-гиот родител неоправдано не го почитувал решението на центарот за социјална работа. 

Центарот за социјална работа ќе донесе решение со кое на родителот ќе му го ограничи правото на одржување на лични односи и контакти со детето или истите ќе му ги забрани за одреден временски период, но не подолго од шест месеца, доколку во рокот определен со решението не го вратил детето или го задржал подолго од времето определено во реше-нието или го однел во непознат правец.

Центарот за социјална работа ќе донесе решение со кое времено ќе го довери детето на другиот родител, трето лице или ќе го смести во друго семејство или во соодветна устано-ва, како последен избор, доколку има сознанија дека личните односи и непосредните кон-такти на детето се прекинати подолго од два месеца поради непостапување по решение на центарот за социјална работа од страна на родителот кај кого детето е доверено или пора-ди нарушени партнерски односи, кои штетно се одразуваат врз развојот на детето.

Со одземањето на детето не престануваат другите права и должности на родителите спрема детето.

Во случаите од ставовите 1, 2, 3, 4, 5, 6 и 7 на овој член, центарот за социјална работа ги задолжува родителите да посетат соодветно советувалиште. 

По престанок на причините поради кои детето е одземено од родителите, центарот за социјална работа, со решение ќе го врати детето кај родителите.

Член 91 Центарот за социјална работа може сам или по предлог на родителите, односно на ста-рателот, на лицето на кого детето му е доверено на чување и воспитание или на предлог на јавниот обвинител, да смести дете во соодветна установа ако дошло до пореметување на неговото поведение. Член 92 Центарот за социјална работа кога постои оправдано сомнение за злоупотреба, може да бара од родителите да биде известен за начинот на управување со имотот на детето.  Центарот за социјална работа може да бара судот, заради заштита на имотните интере-си на детето, да дозволи преземање на мерки за обезбедување врз имотот на родителите.  Центарот за социјална работа може да бара од судот, заради заштита на имотните инте-реси на детето, да реши, родителите во поглед на управувањето со имотот на детето, да имаат положба на старател. Член 93 На родителот кој го злоупотребува вршењето на родителското право или грубо го зане-марува вршењето на родителските должности по прибавено мислење од центарот за соци-јална работа, му се одзема вршењето на родителското право со решение на судот, во вон-процесна постапка. 

Како злоупотреба или грубо занемарување на родителските должности, во смисла на ставот 1 од овој член, ќе се смета ако родителот: 

- спроведува физичко или емоционално насилство над детето; 

- полово го искористува детето; 

- го присилува детето на работа која не одговара на неговата возраст; 

- му дозволува употреба на алкохол, дрога или други психотропни супстанци; 

- го наведува детето на општествено неприфатливи поведенија; 

- го напуштил детето и подолго од три месеца не се грижи за детето и 

- на кој било друг начин грубо ги крши правата на детето.

На родителот може да му биде одземено вршењето на родителското право во поглед на сите деца или во поглед на некое од нив.

Член 94 Постапка заради одземање на родителското право може да поведе другиот родител, центарот за социјална работа или јавниот обвинител. Центарот за социјална работа е должен да поведе постапка за одземање на родителско-то право кога, на кој и да било начин, ќе дознае дека за тоа постојат причини утврдени со овој закон. Центарот за социјална работа кога ќе дознае дека постои опасност од злоупотреба на родителското право или опасност од грубо занемарување на родителските должности, е должен веднаш да преземе мерки за заштита на личноста, правата и интересите на детето. 

Член 95 Родителското право може, со одлука на судот, да му биде вратено на родителот кога ќе престане причината поради која тоа право му е одземено.  Предлог за враќање на родителското право може да поднесе родителот или центарот за социјална работа. 

VI ПРЕСТАНОК И ПРОДОЛЖУВАЊЕ  НА РОДИТЕЛСКОТО ПРАВО

Член 96 Родителското право престанува со полнолетство на детето, со стапување во брак на де-тето пред полнолетството и со посвојување. Со стапување во брак малолетното лице се здобива со деловна способност. 

Член 97 Судот, по предлог на родителите или на центарот за социјална работа може, во вонпро-цесна постапка, да одлучи родителите да продолжат да го вршат родителското право, ако детето и по полнолетството поради пречки во психичкиот развој, не е способно само да се грижи за својата личност, права и интереси. Кога ќе престанат причините поради кои родителското право било продолжено судот, по предлог на родителите или на центарот за социјална работа, ќе одлучи за престанок на родителското право. Одлуката на судот од ставовите 1 и 2 на овој член се заведува во матичната книга на родените и во книгите за евиденција на недвижности.

VII НАРУШЕНИ ОДНОСИ И НАСИЛСТВО ВО БРАКОТ И СЕМЕЈСТВОТО

Член 98 Лицата кои живеат во брак, односно семејство се должни меѓусебно да се почитуваат, помагаат и заштитуваат. Член 99 Се забранува секаков вид на насилство меѓу членовите на семејството, без оглед на пол и возраст. Под насилство во бракот и семејството (во натамошниот текст: семејно насилство) од ставот 1 на овој член се смета однесување на член на семејството кој со примена на сила, закана и заплашување врши телесни повреди, емоционална или сексуална злоупотреба и материјално, сексуално или работно искористување на друг член на семејството.  Како насилство од ставот 2 на овој член, се смета однесување сторено: 

-од едниот брачен другар врз другиот брачен другар кои живеат или живееле во брач-на или вонбрачна заедница или во кој било вид заедница како семејство или ако имаат за-едничко дете;

- меѓу браќа и сестри, полубраќа и полусестри; 

-над дете;

- над постарите членови во семејството и 

- над лица - членови на семејството чија деловна способност е делумно или целосно од-земена.

Член 100 Жртва на семејно насилство може да биде кој било член од семејството, без оглед на пол и возраст. Извршител на семејно насилство може да биде: брачниот или вонбрачниот другар, по-ранешниот брачен или вонбрачен другар, лицето кое живее или живеело во заедница со лицето жртва на семејното насилство, лице со кое се има заедничко дете или лице кое е поврзано до четврти степен на крвно сродство и втор степен по сватовство со овие лица, или се со нив во брачна или вонбрачна заедница или во друг вид на заедница на живеење.   

Член 101 Центарот за социјална работа секогаш кога има сознанија дека во семејството се наруше-ни семејните односи или има семејно насилство сам или на барање на член од семејството презема мерки за заштита на семејството и лицата кои се жртва на семејното насилство.  Центарот за социјална работа секогаш кога има сознанија дека во семејството постои семејно насилство врз малолетно дете или лице со ограничена или одземена деловна спо-собност презема мерки за заштита. Сознанијата од ставовите 1 и 2 на овој член, центарот за социјална работа ги добива од граѓани, службени и правни лица, кои се должни без одлагање да го известат центарот за таквите сознанија. Центарот за социјална работа секогаш кога има сознанија дека во семејството постои семејно насилство ги презема следниве мерки на заштита: 1) обезбедува нужно сместување за лицето - жртва на насилство, кое може да трае најмногу шест месеца со можност за продолжување за уште шест месеца; 

2) обезбедува соодветна здравствена заштита;

3) обезбедува соодветна психо-социјална интервенција и третман;

4) ги упатува во соодветно советувалиште; 

5) доколку во семејството има дете кое е на редовно школување, помага за продолжу-вање на редовното образование; 6) го известува органот за прогон; 7) дава секаков вид на правна помош и застапување;  8) покренува постапка пред надлежниот суд;  9) по потреба поднесува барање до судот за изречување на привремена мерка за заштита и  10) презема други мерки за кои ќе оцени дека се неопходни за решавање на проблемот.  Центарот за социјална работа ги презема мерките од ставот 4 на овој член кога изврши-

тел на семејното насилство е некое од лицата утврдени во членот 100 на овој закон.   

Член 102 Центарот за социјална работа ќе поднесе барање за изречување на привремена мерка за заштита од семејно насилство до судот за малолетни и деловно неспособни лица секогаш кога родителот, старателот или законскиот застапник тоа нема да го сторат.  Центарот за социјална работа, барањето од ставот 1 на овој член, за полнолетни и де-ловно способни лица, ќе го достави до судот, само со согласност на жртвата на семејното насилство. Член 103 Центарот за социјална работа кон барањето од членот 102 на овој закон доставува запис-ник и извештај за преземените дејствија, во кој може да даде и предлог за изречување на при-времена мерка со предлог на мерка. Член 104 Центарот за социјална работа, доколку има сознанија дека се извршени дејствија од членот 99 на овој закон поднесува барање до надлежниот суд за изречување на привреме-

на мерка, со која судот може на сторителот на семејното насилство да: 

1) забрани да се заканува дека ќе стори семејно насилство;

2) забрани да малтретира, вознемирува, телефонира, контактира или на друг начин ко-

муницира со член на семејството, директно или индиректно; 

3) забрани да се приближува до живеалиштето, училиштето, работното место или опре-делено место кое редовно го посетува друг член на семејството;

4) одреди отстранување од домот без оглед на сопственоста, до донесување на конечна

одлука од надлежниот суд; 

5) забрани да поседува огнено или друго оружје или истото да му биде одземено; 

6) го задолжи да ги врати предметите кои се потребни за задоволување на секојдневни-

те потреби на семејството;

7) изрече задолжително издржување на семејството; 

8) нареди тужениот да посетува соодветно советувалиште; 

9) нареди задолжително лекување, доколку е корисник на алкохол и други психотроп-

ни супстанци или има некое заболување; 

10) го задолжи да ги надомести медицинските и другите трошоци настанати од семеј-ното насилство и

11) изрече која било друга мерка која судот ќе ја смета за неопходна за да се обезбеди сигурност и добросостојба на другите членови на семејството.  

Член 105 Предлог за изречување привремена мерка може да поднесе брачниот другар, родителите или децата или други лица кои живеат во брачна или вонбрачна заедница или заедничко до-маќинство, поранешен брачен другар или лица кои се наоѓаат во блиски лични односи кон кои се преземени дејствија на семејно насилство, без оглед дали е поднесена тужба во кри-вична постапка.  Родител, старател или законски застапник може да поднесе предлог во име на малолет-но дете и лице со ограничена или одземена деловна способност, како и за лице над кое е продолжено родителското право. Предлогот од ставовите 1 и 2 на овој член лицата го доставуваат до надлежниот центар за социјална работа определен според местото на живеење на жртвата на семејното на-силство. Член 106 Привремената мерка за заштита од семејно насилство може да трае најмногу една годи-на. Доколку семејното насилство продолжи и по истекот на мерката од членот 104 на овој закон, центарот за социјална работа може да поднесе барање за продолжување на некоја од мерките. Член 107 Центарот за социјална работа го следи извршувањето на изречената мерка и за текот на спроведувањето на мерката го известува судот на негово барање.

Член 108 Центарот за социјална работа може да поднесе предлог до надлежниот суд за укинува-ње на изречената мерка и пред истекот на рокот за кој е изречена мерката, доколку оцени дека истата ја постигнала целта заради која е изречена.  Центарот за социјална работа може да поднесе предлог за измена на изречената мерка или за нејзино продолжување, доколку оцени дека изречената мерка е несоодветна или дека ќе ги постигне бараните резултати, но дека за тоа е потребно истата да трае подолг временски период. Член 109 Во спроведување на заштитните мерки центарот за социјална работа соработува со гра-ѓани, правни лица и организации.

ЧЕТВРТИ ДЕЛ

ПОСВОЈУВАЊЕ

1. Основни одредби

Член 110 Со посвојувањето се создаваат односи какви што настануваат со раѓањето (потполно посвојување) или само односи што постојат меѓу родители и деца (непотполно посвојува-ње). Каков однос ќе се создаде со посвојувањето зависи од волјата на посвоителот, на роди-телите на детето кое се посвојува, односно на неговиот старател и на самото дете ако е по-старо од дванаесет години.

Член 111
Само малолетно лице може да биде посвоено. 

Член 112 Посвојувањето може да се заснова само ако е во согласност со најдобриот интерес на малолетникот. Посвојувањето се засновува пред Комисијата. 

Член 113 Комисијата е составена од пет члена именувани од министерот за труд и социјална по-литика. Член на Комисијата може да биде лице кое работи најмалку 15 години во областа и кое се истакнало во работењето. Комисијата во својот состав мора да има: правник, педагог, психолог и социјален ра-

ботник.

Мандатот на членовите на Комисијата е пет години. 

Конститутивната седница на Комисијата ја свикува министерот за труд и социјална по-литика.

Претседателот на Комисијата се избира од членовите на Комисијата со мандат од една година.

Комисијата работи самостојно и одлуките ги донесува едногласно.

Комисијата донесува деловник за работа.

Комисијата за својата работа секои три месеца го известува, а секоја година поднесува

извештај за својата работа до министерот за труд и социјална политика.  

Член 114 Административно-техничките работи на Комисијата ги врши лице од Министерството за труд и социјална политика.   

Член 115 Министерот за труд и социјална политика со акт ги утврдува висината и начинот на плаќање на надоместок на реалните трошоци направени во постапката за посвојување.

Член 116 Никој не може да биде посвоен од повеќе лица, освен кога како посвоители се јавуваат брачните другари. 

Член 117

Посвоител, по правило, може да биде само државјанин на Република Македонија. 

По исклучок од ставот 1 на овој член како посвоител може да се јави и лице кое е странски државјанин. Во случаите од ставот 2 на овој член потребно е да се прибават извадоци од законот што се однесува на посвојувањето на земјата на посвоителите и други информации и до-кази за да се обезбедат најмалку еднакви или подобри услови за животот и развојот на де-тето.

Посвојувањето од лицето од ставот 2 на овој член се заснова со согласност на Комиси-јата, а по предлог на центарот за социјална работа.

Согласноста од ставот 4 на овој член ќе се издаде само ако детето не може да биде по-своено на територијата на Република Македонија.

2. Услови за посвојување

Член 118

Посвоител може да биде лице кое е деловно способно, кое има лични својства за ус-пешно вршење на родителските права и да не е постаро од 45 години. 

Посвоител може да биде лице најмалку 18 години постаро од посвоеникот. 

По исклучок од ставот 1 на овој член како посвоител може да се јави и лице кое е по-

старо од 45 години, но старосната граница меѓу посвоителот и посвоеникот не смее да би-де поголема од 45 години. Брачни другари можат да се јават како посвоители ако еден од нив не ја надминува гор-ната старосна граница. Член 119 Кога детето го посвојува брачниот другар на родителот на детето, детето може да биде посвоено без разлика на старосните граници утврдени во членот 118 на овој закон.   

Член 120 По исклучок од членот 118 ставови 1 и 4 на овој закон како посвоител може да се јави и лице или брачни другари кои ја надминуваат горната граница на старост, доколку се по-својува брат или сестра на детето кое е веќе посвоено.

Член 121
Не може да се посвои сродник во права линија ниту брат ниту сестра. 

Член 122

Посвоител не може да биде лице:

а) на кое му е одземено или ограничено родителското право, како и лице на кое му е изречена казна за сторено кривично дело со ефективна казна затвор во траење од над шест месеца, б) на кое му е ограничена или одземена деловната способност, в) за кое постои основано сомневање дека положбата на посвоител ќе ја употреби на штета на посвоеникот,

г) кое е душевно болно или лице со пречки во интелектуалниот развој, како и лице кое боледува од болест што може да го доведе во опасност здравјето и животот на посвоени-кот,

д) чија физичка попреченост е од таков степен што може оправдано да се сомнева во можноста да се грижи за детето,  ѓ) ако е постаро од 45 години, е) зависник од дрога или други психотропни супстанции или алкохол, ж) кое има тешко хронично заболување или е болно од неизлечива заразна болест и  з) ако мислењето на стручниот тим на центарот за социјална работа е негативно во од-нос на можноста тие лица да бидат родители.

Член 123 За посвојување е потребна согласност на обата родители на посвоеникот, односно на не-говиот старател, како и на посвоеникот ако е постар од дванаесет години. Доколку родителот е малолетен, покрај неговата согласност се зема и согласност на за-конскиот застапник. Не е потребна согласност на родител на кој му е одземена деловната способност или му е одземено вршењето на родителското право или на родител на кој повеќе од една година не му се знае престојувалиштето.  Не е потребна согласност ниту од родител на дете сместено во институција или друго семејство кој не пројавил интерес за детето повеќе од шест месеца од рокот во кој бил должен да го земе детето. Не е потребна согласност ниту од посвоеникот кој до посвојувањето живеел во семејс-твото на посвоителот пред наполнувањето на дванаесетгодишна возраст.  Не е потребна согласност од лицето кое мајката го посочила како родител на детето ро-дено надвор од брак кој во рок од три месеца по раѓањето на детето не покренал постапка за признавање на тоа дете или за утврдување на татковство во однос на тоа дете. 

3. Засновање на посвојување

Член 124

Лицето кое сака да посвои поднесува барање до Комисијата. 

Кон барањето од ставот 1 на овој член се приложуваат документите определени со пра-вилникот за водење на евиденција на посвоените лица и за определување на документи за посвојувањето, кој го донесува министерот за труд и социјална политика. 

Важноста на документите од ставот 2 на овој член е една година.

Член 125 По приемот на барањето со документите, Комисијата врши проверка на документите и откако ќе констатира дека се исполнети условите од членот 124 став 2 на овој закон копи-ја од барањето заедно со копија од целокупниот предмет, во рок од 30 дена од денот на приемот на барањето ги доставува до центарот за социјална работа, надлежен според ме-стото на живеење на подносителите на барањето. Комисијата ако од извршената процена на документите утврди дека не се исполнети условите од членот 122 на овој закон, ќе донесе решение со кое ќе го одбие барањето.   

Член 126 Центарот за социјална работа до кого е препратено барањето врши процена за подобно-ста на посвоителите и за мотивите на посвојувањето, преку континуирано следење на по-тенцијалните посвоители, најмалку шест месеца, но не повеќе од една година и врз основа на наодот и мислењето на стручниот тим изготвува предлог за упис во регистарот на мож-ни посвоители. Член 127 Во рокот утврден во членот 126 на овој закон лицата кои сакаат да посвојат дете можат да бидат упатени да посетат соодветно советувалиште.   Начинот на работата на советувалиштето од ставот 1 на овој член со акт ги утврдува министерот за труд и социјална политика.   

Член 128

Центарот за социјална работа по извршувањето на работите од членот 126 на овој за-кон, сите списи заедно со наодот и мислењето на стручниот тим со предлог за упис во ре-гистарот на можни посвоители ги доставува до Комисијата.  

Член 129 Комисијата во рок од 30 дена, но не повеќе од 60 дена, од денот на приемот на работи-те од членот 128 на овој закон, донесува одлука и врши упис во регистарот на можни по-своители доколку се исполнети условите утврдени со овој закон или ќе го врати предме-тот на доработка и ќе определи рок во кој надлежниот центар за социјална работа е дол-жен да постапи и да ги отстрани недостатоците, ако таа тоа сама не го стори.   Комисијата ќе донесе решение за бришење од регистарот на можни посвоители, по зас-новање на посвојување, ако настане некој од условите утврдени во членот 22 од овој за-кон и поради смрт на посвоителот. Член 130 Центарот за социјална работа ги следи малолетните лица без родители и родителска грижа и дава предлог за упис во регистарот на можни посвоеници, кој го доставува до Ко-мисијата.   Предлогот од ставот 1 на овој член, заедно со наодот и мислењето од стручниот тим и поединечните наоди и мислења на стручните работници, центарот за социјална работа ги доставува до Комисијата, која е должна во рок од 30 дена од денот на приемот на работи-те од ставот 1 на овој член да изврши упис во регистарот на можни посвоеници.    Комисијата ќе донесе решение за бришење од регистарот на можни посвоеници, по зас-новање на посвојување, доколку родителот ја повлече согласноста од членот 139 на овој за-кон и поради смрт на посвоеникот.   Член 131 Министерот за труд и социјална политика со акт ја пропишува формата, содржината и начинот на водење на регистрите на можни посвоители и можни посвоеници.  

Член 132 Комисијата секогаш може да изврши проверка на основаноста на предлогот од члено-вите 128 и 130 на овој закон на центарот за социјална работа.

Член 133 Комисијата примерок од одлуката и извадок од регистрите од членовите 128 и 130 на овој закон заедно со копија од целокупната документација веднаш ги доставува до надлеж-ниот центар за социјална работа, а подносителот на барањето го известува за извршениот упис.    Член 134 Центарот за социјална работа по приемот на работите од членот 133 на овој закон пред-лага најсоодветни посвоители и предметот со предлог за сместување на детето во семејс-твото на можните посвоители го доставува до Комисијата.   Комисијата може да изврши проверка на основаноста на предлогот од ставот 1 на овој член и врз основа на податоците кои ги има во регистарот на можни посвоители и доку-ментите, може да одлучи детето да го смести во друго семејство. Министерот за труд и социјална политика со акт ги пропишува поблиските услови и критериуми за избор на посвоители.

Член 135 Комисијата по извршените работи од членот 134 на овој закон донесува решение за сместување на детето во семејството на посвоителите и копии од списите на можните по-своители и посвоеникот, веднаш доставува до центарот за социјална работа, надлежен според местото на живеење на можните посвоители. Во решението од ставот 1 на овој член, при потполно посвојување се внесуваат подато-ци за датумот и местото на раѓање на детето, од кои не може да се открие идентитетот на родителите на детето. Сместувањето на детето од ставот 1 на овој член не може да биде пократко од шест ме-сеца, ни подолго од девет месеца. Центарот за социјална работа е должен континуирано да го следи сместувањето на де-тето и секои три месеца да доставува извештај до Комисијата. Комисијата може во рокот утврден во ставот 3 на овој член, секогаш кога ќе оцени за по-требно да изврши проверка на семејството каде што е сместено детето.  

Член 136 Центарот за социјална работа по истекот на периодот на сместување, изготвува изве-штај за сместувањето и дава мислење детето да се посвои од конкретни посвоители и истиот го доставува до Комисијата заради засновање на посвојување. Комисијата доколку од увидот во списите оцени дека предлогот на центарот за соци-јална работа не е во интерес на детето, истиот може да го одбие или предметот да го врати за дополнување на постапката или да предложи други посвоители. Комисијата во рок од 30 дена од денот на приемот на работите од ставот 1 на овој член, донесува решение за засновање на посвојување.

Член 137 При засновање на посвојувањето е потребно присуство на посвоителот, неговиот бра-чен другар, родителите, односно старателот на посвоеникот, како и на посвоеникот ако е постар од дванаесет години, освен на посвоеникот од членот 123 став 5 на овој закон.  Во оправдани случаи не е потребно присуство на брачниот другар на посвоителот, кој не се јавува како посвоител, ако својата согласност за посвојување ја дал пред центарот за соци-јална работа, на записник во кој мора да бидат точно означени посвоителот и посвоеникот.  Засновувањето на посвојувањето се врши без присуство на јавноста. 

Член 138 Родителите, односно родителот кој сам го врши родителското право, согласноста дете-то да може да биде посвоено може да ја дадат и претходно пред центарот за социјална ра-бота надлежен според местото на живеење на родителите, без да го определат посвоите-лот. Ако детето нема живи родители, согласноста да биде посвоено ја даваат сродниците во права линија или старателот. Кога лицата од ставот 1 на овој член дале таква согласност во постапката за засновање на посвојување согласноста за посвојување ја дава старателот на малолетното дете.  Согласноста по раѓање на детето, во писмена форма, во просториите на центарот за со-цијална работа, кој е месно надлежен, ја даваат родителите од ставот 1 на овој член без ог-лед на видот на брачната заедница и врска. 

Согласноста своерачно ја пишува родителот кој се согласува детето да го даде на по-својување, а ја потпишува родителот и овластен претставник на центарот за социјална ра-бота.

Пред родителот да ја даде согласноста од ставот 1 на овој член, центарот за социјална работа ќе го запознае со сите последици од давањето на изјавата.

Член 139 Согласноста за посвојување родителите ја даваат по наполнување на три месеца во-зраст на детето. Посвојувањето на детето може да се заснова најрано по навршување на три месеца ста-рост на детето. Согласноста за посвојување може да се повлече се до моментот на засновање на посво-јување на детето.

Член 140 Службеното лице на Комисијата, врз основа на исправите и изјавите за личниот иденти-тет на присутните лица утврдува дека тоа се лицата од членот 137 на овој закон, а потоа ги запознава со правата и должностите што произлегуваат од посвојувањето и ќе побара изја-ви за согласност за посвојување од лицата кои се должни согласно со овој закон, да дадат таква изјава, односно ќе ги прочита нивните порано дадени изјави за согласност. 

Член 141

При посвојувањето се составува записник и се донесува решение.

Во записникот и во решението за посвојувањето се внесуваат податоци за видот на из-вршеното посвојување, за спогодбата за личното име на посвоеникот, за местото на раѓа-ње на детето и за неговите наследни права спрема посвоителот, доколку посвојувањето е непотполно.

Записникот го потпишуваат службеното лице од центарот за социјална работа кое го застапува детето, родителите на детето, посвоителите и претседателот на Комисијата. 

Член 142 По засновањето на посвојувањето во матичната книга на родените, како родители на детето се запишуваат посвоителите, а како место на раѓање на детето се запишува местото што спогодбено ќе го определат посвоителите и Комисијата.  Матичарот е должен да изврши нов упис во книгата на родените и за тоа да им издаде на посвоителите извод од матичната книга на родените.

Член 143 Комисијата решението за посвојување ќе го достави до надлежниот матичар најдоцна во рок од 15 дена заради упис во матичната книга на родените.  По извршениот нов упис во матичната книга на родените, матичарот е должен матич-ната служба да ја извести заради бришење на стариот упис. 

4. Права и должности на посвоителот и на посвоеникот

Член 144 Со потполното посвојување меѓу посвоителот и неговото семејство и посвоеникот и неговото потомство се создаваат права и должности кои постојат меѓу крвни роднини.  Со потполното посвојување престануваат заемните права и должности меѓу посвоеното дете и неговото поранешно семејство. Ако посвоителот е брачен другар на еден од родителите на посвоеникот, посвојувањето не влијае врз односите меѓу посвоеникот и тој родител, како и спрема неговите роднини. 

Член 145 При потполното посвојување наследните права на посвоеникот и неговото потомство спрема посвоителот и неговото семејство и на посвоителот и неговото семејство спрема по-своеното дете и неговото потомство се изедначени со наследните права меѓу крвните род-нини.

Член 146 Со непотполно посвојување меѓу посвоителите и посвоеникот настануваат само односи меѓу родители и деца.  Наследните права меѓу посвоителот и посвоеникот и неговото потомство при непот-полното посвојување се заемни. При непотполното посвојување, наследните права на посвоеникот спрема посвоителот може да се ограничат или сосема да се исклучат ако во моментот на посвојувањето посво-ителот има свои родени деца. Ако како посвоители при непотполното посвојување се јавуваат брачни другари, нас-ледните права на посвоеникот може различно да се определат спрема секој од нив.  Доколку наследните права на посвоеникот биле ограничени или исклучени, посвоите-лот не може да го наследи посвоеникот и неговото потомство по закон. 

5. Престанок на посвојување

Член 147
Потполно посвојување не може да се раскине.

Член 148 Непотполното посвојување може да престане по спогодба меѓу посвоителот и посвое-никот според одредбите кои важат за посвојувањето.  Ако посвоеникот е малолетен, центарот за социјална работа е должен да испита дали престанувањето на посвојувањето е во согласност со најдобриот интерес на посвоеникот. 

Член 149 Комисијата може да реши непотполното посвојување да престане ако утврди дека тоа го бараат интересите на малолетниот посвоеник. Секој граѓанин, орган и правно лице до Комисијата можат да поднесат претставка за потребата за престанок на непотполното посвојување кога е тоа во интерес на малолетни-от посвоеник.

Член 150 Комисијата по барање на посвоителот или посвоеникот кога ќе се утврди дека за тоа постојат оправдани причини може да реши непотполното посвојување да престане. 

Член 151 Ако во текот на постапката за раскинување на непотполното посвојување настапи смрт на посвоеникот или на посвоителот, барањето за раскинување на посвојувањето можат да го продолжат нивните законски наследници.

Член 152 По престанокот на непотполното посвојување, надлежниот центар за социјална работа може да го задолжи посвоителот да го издржува посвоеникот до полнолетството врз товар на посвоителот, земајќи ја предвид нивната имотна состојба. Надлежниот центар за социјална работа може да утврди обврска на полнолетниот по-своеник за издржување на посвоителот кој не е способен за стопанисување и нема средс-тва за живот. Член 153 Со престанок на непотполното посвојување одново настануваат заемни права и долж-ности меѓу посвоеникот и неговото поранешно семејство. Посвоеникот го добива своето поранешно презиме, а по негово барање може да го задржи презимето што го добил при посвојувањето, ако со тоа се согласи посвоителот. 

Член 154 Правосилното решение за престанок на непотполното посвојување се доставува на над-лежниот матичар заради упис во матичната книга на родените. 

Член 155
Податоците за заснованите посвојувања се службена тајна.

ПЕТТИ ДЕЛ

СТАРАТЕЛСТВО

I ОСНОВНИ ОДРЕДБИ

Член 156 Со старателството Републиката им дава посебна заштита на малолетните деца кои се без родителска грижа и на полнолетни лица на кои им е одземена или ограничена делов-ната способност. Според одредбите на овој закон заштитата им се дава и на други лица кои не се во со-стојба или немаат можност сами да се грижат за заштитата на своите права и интереси. 

Член 157 Работите на старателството ги врши центарот за социјална работа непосредно, преку старатели или други лица кои вршат работи сврзани со старателството. 

Надлежноста на центарот за социјална работа се определува според местото на живеа-лиштето, а ако нема живеалиште, според престојувалиштето на лицето кое треба да се стави под старателство.

Местото на живеалиштето и местото на престојувалиштето се определуваат според мо-ментот кога настанале условите за ставање под старателство. 

Член 158 Центарот за социјална работа презема потребни мерки за остварување на целите на ста-рателството. Центарот за социјална работа во подготвувањето, донесувањето и спроведувањето на своите решенија, односно мерки, применува облици на социјална заштита, методи на со-цијална и друга стручна работа, како и се користи со услугите на социјалните, здравстве-ните, образовно-воспитните и други установи. 

Член 159 Постапка за ставање под старателство се поведува по службена должност или по бара-ње на заинтересираните лица.  Постапката од ставот 1 на овој член е итна.

Член 160 За потребата некое лице да се стави под старателство или врз него да се примени некој облик на заштита што ја дава центарот за социјална работа, се должни да го известат тој орган: 1) матичарот и државните органи кога во вршењето на работите од своја надлежност ќе

дознаат за таков случај;

2) роднините, членовите на семејството и соседите и 

3) претпријатијата, установите, месните заедници и другите организации и заедници. 

Член 161 Кога центарот за социјална работа ќе дознае за потребата некое лице да се стави под старателство, тој веднаш презема соодветни мерки за заштита на личноста, правата и ин-тересите на тоа лице и поведува постапка за ставање под старателство.  При определување на обликот на заштитата врз лицето кое се става под старателство, центарот за социјална работа првенствено ќе се раководи од интересите на лицето кое се става под старателство и интересите на неговото семејство, како и од материјалните мож-ности, при што во реализацијата на заштитата соработува со соодветни организации и ор-гани. Член 162 Центарот за социјална работа според Законот за општа управна постапка решава за ста-вање под старателство, за поставување или за разрешување од должност старател, за обе-мот на овластувањата на старателот и за правата и правните интереси на лицето под ста-рателство и за престанок на старателството. Во другите случаи центарот за социјална работа постапува на најцелисходен начин, за-висно од природата на мерките на старателството што ги определува.  Центарот за социјална работа може да ги менува своите порано донесени решенија, ко-га тоа го бараат интересите на лицето под старателство, ако со тоа не се засегнуваат пра-вата на трети лица.

Член 163 Лицето под старателство, кое е во состојба да го стори тоа, неговите роднини, како и претпријатијата и установите, органите и организациите предвидени во членот 160 од овој закон, како и секој граѓанин, можат да поднесат приговор за работата на старателот и за работата на центарот за социјална работа. Приговорот за работата на старателот се доставува до центарот за социјална работа, а приговорот на работата на центарот за социјална работа се доставува до Министерството за труд и социјална политика. 

Член 164 Центарот за социјална работа ги испитува приговорите и ако најде дека се основани, ќе определи мерки кои треба да се преземат.  Ако Министерството за труд и социјална политика најде дека приговорот е основан, ќе даде упатство на центарот за социјална работа. Центарот за социјална работа по добиено-то упатство решава кои мерки ќе ги презема и за тоа го известува второстепениот орган. 

Член 165

Трошоците за спроведување на мерките што се преземаат во интерес на лицето под старателство се покриваат од: 1) приходите на лицето под старателство;  2) средствата добиени од лица кои се должни да му даваат издржување на лицето под

старателство;

3) имотот на лицето под старателство;

4) средствата на лицето под старателство остварени како право од социјална заштита и 

5) други извори.

Член 166 Центарот за социјална работа е должен да води евиденција за лицата ставени под стара-телство, за преземените мерки на старателство и за имотот на лицето под старателство.  За водење на евиденцијата и документацијата од ставот 1 на овој член министерот за труд и социјална политика донесува упатство. 

II. СТАРАТЕЛ

Член 167 На лицето под старателство центарот за социјална работа назначува старател, доколку не одлучи должноста старател да ја врши непосредно. За старател се поставува лице кое има лични својства и способности за вршење на

должноста старател, а кое претходно ќе даде согласност да биде старател. 

За старател првенствено се поставува близок роднина на лицето под старателството. 

При поставување на старател, центарот за социјална работа ги зема предвид и желбите

на лицето под старателство, ако тоа е во состојба да ги изрази, како и желбите на неговите блиски роднини.

Член 168

Исто лице може да биде поставено за старател и за повеќе лица ако за тоа се согласи, ако тоа не е во спротивност со интересите на некое од лицата кои се ставаат под стара-телство и ако со тоа тие се согласат. 

Член 169 На лице под старателство сместено во воспитна, социјална, здравствена или друга уста-нова или организација, како и во друго семејство или лице, центарот за социјална работа ќе му постави старател за вршење на работите на старателството што лицето, семејството или установата не ги врши во рамките на својата редовна дејност. 

Член 170 Центарот за социјална работа може со решение да ги ограничи овластувањата на старате-лот и да реши одделни работи од старателството да ги врши непосредно.  Ако центарот за социјална работа ја врши старателската функција во смисла на ставот 1 од овој член тој може одделни работи да ги довери да ги вршат стручни лица во негово име и под негов надзор. 

Член 171

Не може да биде старател лице:

1) на кое му е одземено вршењето на родителското право; 

2) на кое му е одземена или ограничена деловната способност; 

3) чии интереси се во спротивност со интересите на лицата под старателство, односно кое не дава гаранција дека лицето под старателство правилно ќе го воспита и одгледа и  4) од кое, со оглед на неговото поранешно и сегашно поведение, личните својства и од-носите со лицето под старателство и неговите родители, не може да се очекува дека правил-но ќе ја врши старателската функција.  Член 172 Центарот за социјална работа во решението со кое го поставува старателот, ги опреде-лува неговите должности и обемот на неговите овластувања.  Центарот за социјална работа пред да го донесе решението од ставот 1 на овој член, го запознава старателот со значењето на старателството, со неговите права и должности и со другите поважни податоци потребни за вршење на должноста старател.  Центарот за социјална работа на старателот му издава старателска исправа во која е со-држан обемот на неговите овластувања. 

Член 173

За ставање под старателство и за престанок на старателството центарот за социјална работа го известува матичарот во рок од 15 дена од денот на правосилноста на решението. 

Ако лицето ставено под старателство има недвижен имот центарот за социјална работа

ќе го извести и надлежниот орган кој ги води книгите за евиденција на недвижностите. 

Член 174 Старателот е должен во рамките на своите овластувања совесно да се грижи за лично-ста и за правата и интересите на лицето под старателство и совесно да управува со него-виот имот. Старателот не може без претходно одобрение од центарот за социјална работа да пре-зема работи кои ги минуваат рамките на редовното работење или управување со имотот на лицето под старателство. Старателот не може да дава подароци или да прави други располагања со имотот на ли-цето под старателство без надомест и не може лицето под старателство да го обврзува ка-ко гарант.

Член 175 Ако лицето под старателство има имот, центарот за социјална работа ќе донесе реше-ние да се изврши попис и процена и имотот да се предаде на старателот на управување.  Пописот и процената на имотот на лицето под старателство го врши комисија именува-на од центарот за социјална работа.  На пописот и процената на имотот на лицето под старателство задолжително присус-твуваат старателот и лицето под старателство, ако е во состојба да сфати за што се работи, како и лицата во чие владение е имотот на лицето под старателство. 

Член 176 По исклучок на членот 174 од овој закон, центарот за социјална работа може да изврши попис и процена на имотот и да преземе други мерки за обезбедување на имотот на лице-то кое се става под старателство и пред донесување на решение за ставање под старателс-тво, доколку за тоа постојат оправдани причини.  Во случај на непосредна опасност по имотот на лицето под старателство во поглед на неговиот недвижен имот, центарот за социјална работа може и пред пописот и процената на имотот да побара од судот заверка во јавните книги за евиденција на недвижности за поведување на постапка за ставање на тоа лице под старателство.

Член 177 Ако лицето под старателство има имот надвор од подрачјето на надлежниот центар за социјална работа, центарот за социјална работа грижата за тој имот може да му ја довери на центарот за социјална работа на чие подрачје се наоѓа имотот.  Центарот за социјална работа на кого му е доверена грижата за имотот може да опреде-ли посебен старател над тој имот или да се грижи за него непосредно.  Органот од ставот 2 на овој член е должен еднаш годишно да го известува надлежниот центар за социјална работа за состојбата на имотот. Решавањето за располагање со имотот од ставот 1 на овој член го задржува надлежниот центар за социјална работа. Член 178 Старателот е должен со помош на центарот за социјална работа да презема потребни мерки за обезбедување средства неопходни за спроведување на мерките кои во интерес на лицето под старателство ги определил центарот за социјална работа. 

Член 179

Старателот, само со одобрение на центарот за социјална работа, може да ги презема во име и за сметка на лицето ставено под старателство следниве работи: 

1) да го отуѓи или оптовари недвижниот имот; 

2) да отуѓи движни предмети од поголема и од посебна лична вредност или да распола-

га со имотни права од поголема вредност; 

3) да се откаже од наследство или од легат или да одбие подарок и 

4) да презема други мерки определени со закон.

Центарот за социјална работа во постапката за давање на одобрение за старателот во поглед на располагањето и управувањето со имотот, односно со правата на лицето под старателство, ја определува намената на прибавените средства и врши надзор над нивната употреба.

Член 180 Старателот не може да го застапува лицето под старателство во правни дела во кои ка-ко друга странка учествува брачниот другар или близок роднина на старателот, туку за та-ков случај центарот за социјална работа ќе му постави на лицето под старателство друг старател или самиот ќе го застапува. 

Член 181 Старателот може без одобрение од центарот за социјална работа да отуѓи плодови, сит-на стока, предмети што се подложни на брзо расипување и други предмети, доколку е тоа во рамките на редовното работење и управување со имотот.  Паричните средства добиени со продажба на предметите од ставот 1 на овој член мо-жат да се користат само за задоволување на потребите на лицето под старателство. 

Член 182 Старателот може за работи за кои не е потребно одобрение да бара совет од центарот за социјална работа, кој е должен таков совет да даде.  Центарот за социјална работа е должен на старателот да му укаже помош во вршење на работите кои тој не е во можност самиот да ги изврши, а особено во составување на пода-вки, во застапување пред судот и пред други органи. 

Член 183 Старателот, лицето, другото семејство и установата во кое е сместено лицето под ста-рателство се должни на центарот за социјална работа да му доставуваат извештај за своја-та работа секоја година, како и тогаш кога тоа тој ќе го побара.  Во случај старателството да го врши непосредно центарот за социјална работа извештај за работата е должен да поднесе неговиот работник или друго лице кое во името на цента-рот за социјална работа ги врши работите на старателството.

Извештајот се поднесува писмено или усно на записник. 

Од извештајот на старателот треба да се види неговата грижа за лицето ставено под старателство, а особено за неговото здравје, издржувањето и оспособувањето за самосто-ен живот, а кај малолетните лица под старателство и за нивното воспитание и образова-ние, како и за се друго што е од значење за личноста на лицето под старателство. 

Извештајот од ставовите 1 и 2 на овој член треба да содржи и податоци за управување-то и располагањето со имотот на лицето под старателство и за сите приходи и расходи на лицето под старателство во изминатата година, како и за крајната состојба на неговиот имот.

Член 184

Старателот ги врши своите должности, по правило без надоместок.

Центарот за социјална работа може на старателот да му определи и надомест како на-града, ако вложил дополнителен труд и се истакнал во вршењето на своите должности.  Висината на надоместокот на трошоците за старателот од ставот 2 на овој член ја утвр-дува центарот за социјална работа. Наградата и надоместокот на трошоците ги одобрува центарот за социјална работа од приходот на лицето под старателство, а доколку со тоа би се загрозило издржувањето на лицето под старателство тие трошоци ќе паднат на товар на буџетот на Републиката. 

Член 185 Старателот е должен да му ја надомести штетата на лицето под старателство што му ја сторил со неправилно, несовесно или невнимателно вршење на должноста.  Центарот за социјална работа го утврдува износот на штетата и го повикува старателот во определен рок штетата да ја надомести. Доколку старателот не ја надомести утврдената штета во определениот рок центарот за социјална работа непосредно ја надоместува ште-тата на лицето под старателство. Центарот за социјална работа може кај надлежниот суд да бара од старателот надомест на исплатениот износ од ставот 2 на овој член. Заради обезбедување на правата на лицето под старателство, повредени со работењето на старателот, центарот за социјална работа е должен спрема старателот да преземе и дру-ги мерки предвидени со закон.

Член 186 Ако старателот умре или самоволно престане да ја врши старателската должност или ако настанат околности кои го спречуваат старателот да ја врши својата должност, центарот за социјална работа е должен, без одлагање, да преземе мерки на заштита на интересите на ли-цето под старателство и да му постави нов старател. 

Член 187 Центарот за социјална работа ќе го ослободи од вршење на старателската должност ако тоа тој самиот го побара, водејќи сметка за интересите на лицето под старателство, но нај-доцна во рок од три месеца од денот на поднесувањето на барањето.  Центарот за социјална работа ќе го смени старателот ако утврди дека во вршењето на должноста тој е невнимателен, ги злоупотребува овластувањата, дека со неговата работа се загрозуваат интересите на лицето под старателство или ако смета дека за лицето под старателство е покорисно да му се постави друг старател. 

Член 188 Кога на старателот ќе му престане старателската должност согласно со одредбите на членот 187 од овој закон, центарот за социјална работа е должен веднаш да ги преземе си-те потребни мерки за заштита на интересите на лицето под старателство и да му постави нов старател. Старателот на кого му престанала старателск